بحرین، مجمعالجزایری استراتژیک در خلیج فارس، از نظر تاریخی پیوندهای عمیقی با ایران داشته است تا اینکه در سال ۱۳۴۹ خورشیدی (۱۹۷۰ میلادی) در دوران پهلوی دوم و پس از یک همهپرسی تحت نظارت سازمان ملل متحد، رسماً از ایران جدا شد. مقدمه
در مطالعات روابط بینالملل، منافع ملی بر پایه سه رکن اساسی تعریف میشود: بقا و امنیت، رفاه اقتصادی، و حفظ هویت و ارزشهای فرهنگی. جدایی بحرین از ایران، یکی از رویدادهای مهم تاریخ معاصر است که به لحاظ ژئوپلیتیکی، آرایش قدرت در خلیج فارس را تغییر داد. تحلیل این موضوع که چرا منافع کلان و فرضی ایران ایجاب میکند این جزیره بخشی از خاک آن باشد، نیازمند واکاوی مزیتهای استراتژیکی است که کنترل بر این منطقه به همراه میآورد.
۱. ابعاد ژئوپلیتیک و امنیتی
مهمترین دلیل در توجیه منافع ملی این سناریو، ارتقای بیسابقه امنیت ملی و وزن ژئوپلیتیک ایران در منطقه است:
الف)توسعه عمق استراتژیک و کنترل دریایی، حضور حاکمیتی در بحرین، عمق استراتژیک ایران را به قلب کرانه جنوبی خلیج فارس گسترش داده و این امر به معنای تسلط کاملتر بر یکی از مهمترین آبراههای انتقال انرژی جهان و کنترل گلوگاههای ترانزیتی می باشد.
ب)حذف تهدیدات و حضور نظامی بیگانگان، در حال حاضر بحرین میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا و پایگاههای نظا0می بریتانیا بوده در سناریوی الحاق، این پایگاهها برچیده شده و یکی از بزرگترین اهرمهای فشار نظامی قدرتهای فرامنطقهای در مجاورت مرزهای ایران خنثی میگردد.
ج)تغییر سنگین موازنه قدرت منطقهای، بازگشت این مجمعالجزایر موازنه قدرت را به شکلی قاطع به نفع ایران تغییر داده و توانایی کشورهای رقیب در شورای همکاری خلیج فارس را برای ایجاد ائتلافهای ضدایرانی به شدت کاهش میدهد.
۲. منافع اقتصادی و ژئواکونومیک
از منظر اقتصاد سیاسی، اضافهشدن بحرین به جغرافیای ایران دستاوردهای قابلتوجهی به همراه خواهد داشت:
الف)گسترش آبهای انحصاری اقتصادی ، با تغییر مرزهای دریایی سهم ایران از منابع بستر و زیر بستر خلیج فارس شامل میادین نفت و گاز مشترک و شیلات به طرز چشمگیری افزایش مییابد.
ب)دسترسی به زیرساختهای مالی و ترانزیتی، بحرین به عنوان یکی از مراکز مهم خدمات مالی، بانکداری اسلامی و تجارت آزاد در منطقه شناخته میشود. ادغام این زیرساختها در اقتصاد ایران میتواند مسیرهای جدیدی برای دور زدن محدودیتهای مالی و جذب سرمایه فراهم کند.
ج)تنوعبخشی به اقتصاد جنوب کشور، پتانسیلهای گردشگری و تجارت دریایی و موقعیت لجستیکی بحرین میتواند به عنوان یک موتور محرک برای توسعه استانهای جنوبی ایران عمل کند.
۳. پیوندهای اجتماعی، فرهنگی و تاریخی
منافع ملی تنها محدود به جغرافیا و اقتصاد نیست؛ انسجام هویتی نیز نقشی کلیدی ایفا میکند:
الف)قرابت جمعیتی و مذهبی، اکثریت جمعیت بحرین را شیعیانی تشکیل میدهند که دارای پیوندهای عمیق مذهبی، فرهنگی و حتی خانوادگی با ایرانیان بهویژه در مناطق جنوبی کشور هستند. این همسویی هویتی پتانسیل بالایی برای همگرایی اجتماعی ایجاد میکند.
ب)احیای پیوستگی تاریخی، بازگشت بحرین، پاسخی به یک گسست تاریخی تلقی میشود. در حافظه تاریخی ایرانیان، بحرین تا پیش از دوران قاجار و پهلوی، همواره استان چهاردهم و بخش جداییناپذیر ایران و امپراتوریهای پیشین از هخامنشیان تا صفویان و افشاریان بوده و احیای این مرزها اعتبار و پرستیژ تاریخی کشور را تقویت میکند.
نویسنده : شایان پوریا